نگاهي گذرا
به جشنواره بين المللي موسيقي فجر وجود
جشنواره موسيقي در كشوري كه رسانههاي رسمياش بهجاي تصوير
نوازنده، فواره نشان ميدهند؛ چيزي بيش از شترسواري دولا دولا
نميتواند باشد. بااين حال در فضايي كه آزادي را از رخنههايش تنفس
ميكنيم همين اندك جرعه براي از تشنگي نمردن نيز غنيمت است.
و اگر بيانصاف نباشيم بايد به آنها كه با خون دل و قبول خطر گذر
از وادي كفر و دين، صادقانه خُردك شرر فرهنگ و هنر را پاس
ميدارند، درود و خسته نباشيد بگوييم كه ميگوييم.
نوشتهاي كه در پي ميآيد گزارشي است فهرستوار بر آنچه در
جشنواره بيستم گذشت.با تشكر از گزارشگر افتخاري ماندگار، شادي
كابياني و اميد به همكاري مستمر
ماندگار
بيست
سال از روزي كه اولين نت در رويدادي به نام جشنواره موسيقي فجر
نواخته شد، مي گذرد.هنرمندان بسياري در طول اين 20 سال بر روي صحنه
رفتند و سازهاي خود را نواختند.
هنرمنداني كه اكنون يا در كنار ما نيستند يا در جايي ديگر روزگار
مي گذرانند.جشنواره بيستم مانند ديگر
جشنواره ها بار وبنه خود را بست تا جاي خود را به جشنواره ديگري،
در سالي ديگر بدهد.
تاكيد اصلي جشنواره
بر نواحي بودن آن
تاكيد اصلي در نخستين سالهاي برپايي جشنواره موسيقي بيشتر بر
موسيقي نواحي كشور بودكه به مرور زمان و با حضور گروههاي موسيقي
مختلف و با وجود حضور هميشگي گروههاي موسيقي نواحي در جشنواره
تعداد آنها از نظر كمي كاهش يافت. اما در جشنواره بيستم سعي برآن
شد تا رويكرد به موسيقي نواحي تغيير يابد. زيرا كه محمد حسين
همافر رئيس مركز موسيقي وزارت فرهنگ و ارشاد در سخنان خود در جمع
خبرنگاران گفته بود رويكرد به موسيقي نواحيدر جشنواره، ياد آور
منابع و دانستههاي شگرف و كلي موسيقي ايران زمين است .در بيستمين
جشنواره موسيقي فجر 72 گروه و 921 هنرمند حضور داشتند كه در مجموع
126 اجرا به روي سن رفت. اما موسيقي نواحي در اين دوره از جشنواره،
در بخش هاي پژوهش، آواي مناطق مختلف كشور، كنسرتهاي پژوهشي و
گروههاي استاني حضور داشتند. آواي مناطق مختلف كشور از جمله
بخشهايي بود كه در جشنواره بيستم اضافه شده بود. رئيس مركز موسيقي
درباره برنامه آواي مناطق مختلف كه امسال براي اولين بار حضور
داشت
گفت: امسال فضاي اجتماعي ما از حساسيت خاصي برخوردار است. فضاي
هنري كشور ما نيز منتزع از فضاي سياسي اجتماعي وديگر مسايل
پيراموني است .
برنامه آواي مناطق كشور شامل آواي خزر، آواي اورامان، آواي شرق، و
آواي خليجفارس بود كه هريك از اين برنامهها در طول جشنواره دوبار
اجزا شدند. در برنامه آواي خزر گروههاي كرناي لاهيجان، كتولي
اوغلان بخشي در برنامه آواي شرق گروههاي آواي دل راسك، نبنواز و
شمال خراسان، در برنامه آواي اورامان گروههاي دالغا، شيما
وبختياري و در برنامه آواي خليجفارس گروههاي نغمه، مرواريد ليان
و غلام مارگيري حضور داشتند .
بخش پژوهش بيستمين
جشنواره بين المللي موسيقي فجر
بخش پژوهش بيستمين جشنواره بين
المللي موسيقي فجر از روز يكشنبه 11 بهمن ماه كار خود را همزمان با
آغاز جشنواره آغاز كرد. اين بخش شامل پژوهش موسيقي كلاسيك، پژوهش
موسيقي ايراني، پژوهش موسيقي پاپ و شب سازهاي نواحي ايران بود. بخش
موسيقي كلاسيك را شاهين فرهت، موسيقي ايراني را مجيد كياني، موسيقي
پاپ محمد سرير و بخش شبهاي ساز موسيقي ايران زير نظر جواد بشارتي
برگزار شد. هريك از شبهاي
ساز موسيقي نواحي ايران به يكي از خانواده سازهاي ايراني اختصاص
داشت كه به ترتيب عبارت بودند از شب قوپوز، شب ناي، شب كمانه، شب
دوتار، شب تنبور، شب سرنا.
در شب قوپوز عاشيق ايران حيدري نوازنده و سازنده قوپوز در اينباره
سخن گفت و عاشيق دهقان و عاشيق چنگيز مهدوي او را همراهي كردند. در
شب ناي كه اختصاص به سازهاي بادي نواحي ايران داشت قاله مره،
شريفيان، قنبر راستگو، طيبي، موسي بلوچ، علي آيچوري، حسن دوزلهاي
قربان تاقان خرسند، در شب كمانه كه سازهاي زهي و آرشهاي اختصاص
يافته محمد باجلاوند، قادر آتشگر، قدرت الله بهرامي، يوسف ديبايي،
عيسي فيوج حضور داشتند. در شب دوتار ئكتر تكه، علي غلامرضايي سيد
احمد حسيني كتولي، ذوالفقار عسگري پور، عبدالله سرور احمدي و محمد
جهان و در شب تنبور سيد احمد حسيني لطف علي منفردنيا، ارش شهرياري
و طاهر يارويسي و در شب دف خليفه ميرزآغه غوش، محمد سلاميه، نوه
خليفه كريم صفوتي و در شب سرنا فاروق كياني، آبيدر و يعقوب مومين
كيخا حضور داشتند. اولين
جلسه پژوهشي بيستمين جشنواره بين المللي موسيقي فجر با سخنراني
دكتر شاهين فرهت در باب تاريخچه ورود و شناخت جامعه ايران از
موسيقي كلاسيك اروپايي بود. وي معتقد است كه در واقع رشد اصلي
موسيقي كلاسيك در ايران ارتباط تنگاتنگي با احداث راديو ايران در
آن سالها داشته است.
همچنبن ژان دورينگ موسيقي شناس فرانسوي درباره ويژگيهاوخصوصيات
سازهاي آرشهاي، رباب، قيچك و كمانچه در بخش پژوهش جشنواره گفت:
پيدايش و تحول سازهاي آرشهاي در آسياي ميانه بودهاست اولين
سازهاي آرشهاي با موي اسب ساخته ميشدند و قدمت آن در ايران به
حدود 1400 سال پيش باز ميگردد.
داريوش طلايي از جمله ديگر سخنرانان بخش پژوهش بودكه درباره سبكها
و مكتبهاي تار نوازي به ايراد سخنراني پرداخت و گفت: تار مهمترين
ساز ايراني است كه از 150 تا 200 سال پيش تا يه حال استفاده
شدهاست اين ساز جايگاه ويژهاي در موسيقي ايراني دارد و هركس شيوه
خاص خود را در تار نوازي دارد اما لزوما همه اين نوازندگان داراي
مكتب نيستند.
يكي ديگر از بخشهاي پژوهش اختصاص به آسيبشناسي موسيقي پاپ داشت.
كامبيز روشنروان كه درباره سير تحولي موسيقي پاپ پس از انقلاب
سخنراني ميكرد با اشاره به اينكه بررسي موسيقي پاپ در جشنواره
بينالمللي موسيقي فجر باعث مشخصشدن نقاط قوت و ضعف اين نوع
موسيقي در ايران ميشود اضافهكرد بحث پيرامون موسيقي پاپ باعث
پديد آمدن موقعيتي مناسب ميشود تا به يك جريان مهم موسيقي كشور
پرداخته شود. همايون
خرم از ديگر سخنرانان بخش پژوهش بود. وي با اشاره به انواع كاربرد
متفاوت كلام در موسيقي ايراني گفت: گاهي آهنگسازان از يك شعرآماده
استفاده ميكنند و بر روي آن آهنگ ميگذارند وگاهي اول آهنگ را
ميسازند و بعد شاعر روي آن كلام ميگذارند و هر كدام از اين روش
ها ويژگيهاي خودش دارد. وي در ادامه بيان داشت: اگرآهنگسازان
بخواهند از شعر استفاده كنند تطابق كلام وآهنگ مشكلتر به دست
ميآيد چون آهنگساز بايد خودش را در قيد وبند محتوا، موضوع، وزن و
الحان شعر بگذارند وآهنگي براي آن بسازتد .
ساسان فاطمي كه در نشست تخصصي موسيقي كلاسيك ايران درباره وضعيت
گروه نوازي موسيقي كلاسيك در ايران و وضعيت اركستر سمفونيك به
ايراد سخنراني پرداختهبود، وي سه عامل عمده را مانع رشد گروههاي
موسيقي كلاسيك دانست وگفت: سيستم ضعيف وغير اصولي دانشگاهها،
نگاه مادي موزيسينها به اركسترهاي موسيقي وعدم پويايي پس از پايان
دوره تحصيلات آكادميك وعدم انگيزه مشخص براي كارهاي گروهي در ميان
موزيسينها باعث شدهاست كمتر گروه موفقي در عرصه موسيقي كلاسيك به
رشد شكوفايي برسد. وي انگيزه خود نوازندگان اركستر را عامل بسيار
مهمي در كار گروهي خواند وگفت: مادر حافظهمان سابقه كار گروهي
نداريم و نتوانستيم گروهي عمل كنيم .
حميد رضا اردلان در جلسه اجراي اركستر تجربي مدرن تهران ضمن تشريح
ومقايسه تطبيقي نمونههايي از موسيقي پيشرو و عصر حاضر، و به
امكانات بالقوه موسيقي بومي ايران براي تجربه در موسيقي مدرن
پرداخت .
بخش بينالملل
مهمترين بخش جشنواره
بخش بينالملل بيستمين جشنواره
موسيقي فجر با حضور 11 كشور كار خود را همانند ديگر بخشهاي
جشنواره پشت سر گذارانيد. شايد بخش بينالملل از جمله مهمترين
بخشهاي جشنواره بود كه هميشه رايزني در آن حرف اول را ميزند و
عدم موفقيت اين رايزنيها، بي نظميهاي لاينحلي را به همراه خود
خواهدداشت. از جمله اينكه پيش از آغاز جشنواره و بر اساس
رايزنيهاي انجام شده قرار برآن بود 14 كشور در جشنواره حضور داشته
باشند اما يه
دليل محدويت زماني جشنواره امكان حضور همه آنها ميسر نشد وگويا پيش از آغاز جشنواره بنا بود با رايزنيهاي انجام شده
با نهادهاي خصوصي موسيقي در كشور امكان استفاده از نظرات،
پيشنهادات و ارتباطات آنها استفادهشود تا گروههايي كه براي حضور
در جشنواره انتخاب ميشوند داراي كيفيت كاري مناسب باشند اما
متاسفانه همكاري بخش خصوصي در بيستمين جشنواره بينالمللي موسيقي
فجر امكان پذير.
و اما گروههاي خارجي حاضر در جشنواره عبارتند بودند از اركستر
مجلسي فلورانس وگروه كر رم، گروه موسيقي محلي روسيه (كه در زمان
تعين شده حضور پيدا نكرد)، تكنوازان اركستر فلارمونيك واركستر
سازهاي ملي از اوكراين وتكنوازي پيانو از اسپانيا. انتونيوپورچه
رهبر اركستر سمفونيك فلورانس ومسئول موسيقي اتحاديه اروپا كه به
همراه ديگر هنرمندان گروه كر رم در جشنواره حاضر شد ودر ابتداي
برنامه خود قطعه خليج فارس را به مردم ايران تقديم كرد ضمن بيان
اين مطلب كه خليج فارس يادگاري از فرهنگ وتمدن ايران است گفت: در
طول تاريخ، ايتاليا وايران به علت داشتن فرهنگ، تاريخ وتمدن كهن
همواره به طرق
گوناگون مورد تعرض قرار گرفتهاند .هرگاه قرار باشد حملهاي به
صورت تغيير نام نقاط ارضي كه ياگاريهاي تاريخاند، بشود كليه
گروههاي هنري موظفند واكنش بدهند .
شايان ذكر است اركستر مجلسي فلورانس با همراهي سازهاي زهي اركستر
سمفونيك فلورانس وگروهي از هنرمندان كر رم شامل 22 نفر، به جز قطعه
خليج فارس، قسمتهايي از بهار وتابستان از چهار فصل ويوالدي.
قطعاتي براي كلارينت و اركستر اثر روسيني آهنگساز بزرگ ايتاليايي
همچنين دو قطعه شكوه وخوشبختي اثر ويوالدي را در تالار وحدت اجرا
كردند .
اختصاص يك بخش
مجزا به بانوان
در بخش اجراي كنسرتهاي موسيقي بيستمين جشنواره موسيقي فجر يك بخش
مجزا به اجراي بانوان هنرمند اختصاص داشت. دراين بخش گروههايي چون
نغمه، ياراني، لاله بانوان تركمن، پاچيكه وميلاني به اجراي برنامه
پرداختند. شهلا ميلاني، نسرين ناصحي، افليا پرتو وخاطره پرتو از
جمله هنرمندان بانوي حاضر در جشنواره بودند.
28 گروه داخلي به
روي سن رفتند
گروههاي موسيقي داخلي بيستمين
جشنواره بينالمللي موسيقي فجر در تالارهاي مختلف شهر از جمله
وحدت،
فرهنگ ونياوران به اجراي برنامه پرداختند. گروههاي مختلفي چون
شهنازي، وزيري، ارغنون، گلبانگ و…..كه هر كدام از آنها دوحس را به
مخاطبان خود منتقلكردند حس خوشحالي وحس غمگيني.
گروه شهنازي به سرپرستي داريوش پيرنياكان، گروه پايور به سرپرستي
هوشنگ ظريف گروه ارغنون و بيدل به خوانندگي حسام الدين سراج، گروه
مولانا به سرپرستي جليل عندليبي، گروه وزيري به سرپرستي كيوان
ساكت، گروه دلنوازي به سرپرستي مهرداد دلنوازي، گروه باربد به
سرپرستي محمد ساعد، ذوالفنون، جلال ذوالفنون اركستر جوان: محمد علي
كياني نژاد و………ازجمله گروههاي موسيقي دستگاهي در جشنواره بيستم
بودند همچنين فرهنگ شريف نوازنده قديمي ومشهور تار از ديگر شركت
كنندگان در جشنواره فجر بود.
تنديس
بيستمين جشنواره متفاوت از چند دوره اخير
تنديس جشنواره بيستم به گونهاي نفيس
و ارزنده طراحي شدهاست. اين تنديس تصوير انساني است كه به جاي ساز،
زخمه بر تار وجود خويش ميكشد و به رنگ زر، يادگاري درخور است
جشنواره بيستم را.
بخش اقليتهاي ديني
اين بخش شامل گروه كر ملي آشوري و
كليميان بود و به همت گروه موسيقي كليميان قطعهاي مبتني بر علايق
ملي وميهني تحت عنوان «خليج هميشه فارس » در اين جشنواره به اجرا
درآمد.
منتخبين نوزده دوره
در بخش جشنواره، جشنوارهها هنرنمايي كردند
امسال به مناسبت اينكه شاهد برگزاري
بيستمين جشنواره بينالمللي موسيقي فجر بوديم. توجه ويژهاي به
نوزده دوره گذشته جشنواره موسيقي شد از اين رو برخي از منتخبين
سالهاي گذشته در بخش جشنواره. جشنوارهها به اجراي برنامه
پرداختند، اين گروهها شامل گروه سرلك به سرپرستي سينا سرلك، گروه
شرقي به سرپرستي سامان احتشامي، گروه گلبانگ به سرپرستي بهناز
ذاكري، گروه نهفت به سرپرستي جهانشاه صارمي. دلبر حكيم آوا وفريبا
جواهري بودند كه هركدام از آنها در روزهاي تعيين شده در فرهنگسراي
نياوران به اجراي برنامه پرداختند.
وسخن آخر
ساعتها
چون باد ميگذرند وجشنواره بيستم هم روزهاي پاياني خود را پشتسر
گذاشت. اين جشنواره هم همانند جشنوارههاي سالهاي قبل با كمبودها
وكاستيهاي آن به پايان رسيد و زنگ آخر آن هم زده شد. موسيقي در
سرزمين ما با همه ديرينگي پيوندهايي كه زندگي مردمان همه ايران
داشته مسير پر تلاطمي را طي كرده تا به امروز رسيده است. امروزي كه
دور از تلاطم نيست امروزي كه مسيرهاي پر آشوب ديگري در جلوي خود
دارد و در چنين مسير پر پيچ وخمي وجود يك جشنواره موسيقي به عنوان
ويترين رسمي موسيقي كشور همانند بودن گلي شكفتهنشده در زمستان كه
نياز به پروردن دارد. حال اين جشنواره هم نياز به شناخت و
آسيبشناسي دارد و اساساً هم ماهيت جشنواره اين است كه كاستيها
وكمبودها شناسايي شود تا سالهاي بعد تكرار نشود.
وجود
جشنواره موسيقي در كشوري كه رسانههاي رسمياش بهجاي تصوير
نوازنده، فواره نشان ميدهند؛ چيزي بيش از شترسواري دولا دولا
نميتواند باشد. بااين حال در فضايي كه آزادي را از رخنههايش تنفس
ميكنيم همين اندك جرعه براي از تشنگي نمردن نيز غنيمت است.
بيست
سال از روزي كه اولين نت در رويدادي به نام جشنواره موسيقي فجر
نواخته شد، مي گذرد.هنرمندان بسياري در طول اين 20 سال بر روي صحنه
رفتند و سازهاي خود را نواختند.
تنديس
بيستمين جشنواره متفاوت از چند دوره اخير
