هیجان رمانتیسم و انسجام کلاسیک

هنگامی كه جایزه نوبل ادبی سال 1952 به فرانسوا موریاك، رمان نویس، شاعر و نمایشنامه نویس فرانسوی به خاطر تمامی آثارش اهدا شد، وی به واقع تا آن زمان كتاب های بسیاری نوشته بود؛ كتاب هایی كه در اغلب آن ها كوشیده بود تا از زندگی درونی و ایمان مذهبی و مبارزه عصبی و تب آلود میان جاذبه-های زندگی مادی و عشق دنیوی با ایمان واقعی و روح مسیحیت، تجزیه و تحلیل روانی و مهیجی به دست دهد.

موریاك كه خود در محیطی مذهبی به دنیا آمده و با همه ی آیین های كاتولیك بزرگ شده بود، مدام با مسأله-ی خیر و شر درگیر و بین دو احساس كاملاً متضاد سرگردان بود؛ چونان سرگشته ای در آمد و شد مابین دو قطب آشتی ناپذیر.

موریاك كه در جوانی از یك سو آثار ژان راسین و بلز پاسكال و از سوی دیگر آثار شارل بودلر و آرتور رمبو را خوانده بود، گویی هنوز زیر تأثیر دوگانه ای بود كه با گذشت زمان نه تنها از آن خلاصی نمی یافت، بلكه حتی عاجزتر از آن بود كه قادر باشد به سان موجودی آرام و سربه راه در این كره ی خاكی دوام بیاورد یا بتواند به طرفه العینی از همه چیز، حتی از هوای نفس آلوده به كفر دست شوید. گاه دغدغه ی خدا داشت و گاه در مقابل، گویی به عمد از او گریزان بود؛ اگر چه هر بار در این مسیر با شكست مواجه می شد. زندگی او چنان پیش رفته بود كه پیوسته ناظر پیروزی قدرت شر بر غریزه ی تقوا و تباهی روح های ضعیف و شخصیت های سست به دست گناه بود.

موریاك معتقد بود: « تنها ایمان واقعی و دنیای معنوی است كه به طور معجزه آسا نجات بخش بشر است و سازش میان زهد و تقوا و دلبستگی به عالم مادی هرگز امكان پذیر نیست.»

بی تردید نفوذ عمیق موریاك در جامعه ی كاتولیكی به واسطه رمان ها و آثار داستانی اش صورت گرفت و بدین ترتیب، او موفق شد تا رمان مذهبی را احیا كند. با وجود این، وی هرگز در پی آن نبود تا صرفاً درباره ی اولیاء و معصومین قلم بزند و اگرچه احساس ها و اندیشه های خود را نیز در لابه لای كتاب هایش می گنجاند، ولیكن هیچ گاه به این كه واقعیت در مقابل آمال و آرزوهای اخلاقی و پیش پا افتاده سر فرود آورد، رضایت نمی داد.

دغدغه ی موریاك بیش از هر چیز این بود كه رمان بنویسد. هنگامی كه جوان بود با سیاست میانه ای نداشت، اما بعدها یعنی تقریباً از زمانی كه 50 سالگی اش را پشت سر گذاشت، این اعتقاد راسخ را پیدا كرد كه «نویسنده ی مؤمن نمی تواند در برابر حوادث جهان بی طرف بماند. »

بدین ترتیب، فرانسوا موریاك همچنان كه كار ادبی اش را دنبال می كرد به فعالیت های سیاسی نیز مشغول شد. او حتی زمانی كه در گرماگرم جنگ جهانی دوم به همراهی وركور و لوئی آراگون از طریق قلم در نهضت مقاومت فرانسه شركت جست، برخی از آثارش همچون «دفترچه ی سیاه» و«خاطرات وطنم» را با نام مستعار فرانسوا لاكولر انتشار داد.

زندگی موریاک با تحولاتی همراه بود که در عصری پرتلاطم اتفاق می افتاد. زمانی همچون پیرمرد قهرمان رمان «چنبر مار» درهیأت آدمی بدبین نسبت به مسائل زندگی، فردی منزوی و گوشه گیر جلوه می کرد که بدش نمی آمد می توانست تمامی مایملکش را با خود به گور ببرد و از آن همه، چیزی برای زن و فرزندانش که به گونه ی دیوانه واری در جمع کردن مال حریصند، چیزی باقی نگذارد. زمانی دیگر هم قلب خالی و بی عشق و کینه او در میان نویسندگان جوان فعال ضرب المثل می شود. وقتی که «بیابان عشق» از او منتشر می شود. در آثار بعدی اش همچون «ژنیتری»، «بوسه جذامی» و «ترز دکرو» به شرح و بیان عقاید کاتولیکی خویش پرداخته و این خود ضمن شباهت به آثار اگزیستانسیالیستی، وجه امتیاز کار او نسبت به آن هاست.
اگرچه در استادی موریاك در ادب و یا در ایمان او به كاتولیسیسم تردیدی وجود ندارد، اما آن چه در مورد وی حائز اهمیت است این كه او همان گونه كه به هنر متعالی و سبك استعلایی خاص خویش در ادبیات دست می یابد، از سوی دیگر در سیر نوسانی اش بین عقاید و مسالك مختلف ـ بی آن كه هرگز تعصب بورزد ـ از گرایش كاتولیكی اش رویگردان نمی شود. به درستی گفته اند که او نویسنده ای است مذهبی و معتقد که در آثار خود سوز و هیجان احساساتی رمانتیسم را با صلابت و انسجام کلاسیک می آمیزد.

فرانسوا موریاك در سال 1885 در بردو از بنادر بزرگ فرانسه متولد شد، در 1933 به عضویت فرهنگستان كشورش در آمد، سال 1952 جایزه ی ادبی نوبل را دریافت كرد و بالاخره در اول سپتامبر 1970 درگذشت.

برخی از مهم ترین آثارش عبارتند از:
دست های به هم پیوسته(1909)، خداحافظی با جوانی(1911)، كودك در زیر زنجیر(1913)، پیراهن سفید دراز(1914)، گوشت و خون(1920)، حضور(1921)، بوسه جذامی(1922)، ژنی تریس(1924)، ترز دكرو(1927)، سرنوشت ها(1928(، آن چه كه گم شده بود(1930)، گره افعی ها(1932)، رمز فرنتناك(1933)، پایان شب(1935(، بیابان عشق(1936)، آسموده(1938)، آغاز یك زندگی(1939)، راه-های دریا(1939)، فریسی ها(1941)، شكست خوردگان عشق(1941)، گذر شیطان(1947)، بوزینه-ها(1951)، گالی گائی و زندگی مسیح.