آقای حیدری مُلک میان! از کتاب قبلی تان «مرگ بی توبه بی وصیت» تا رمان اخیرتان «روز هزار ساعت دارد» بیش از 15 سال می گذرد. واقعا آیا این قدر فاصله لازم بود؟
به گمان من در لزوم این فاصله زمانی که بدان اشاره می کنید، می توان تردید داشت. اما به هرحال، برای آدمی با وضعیت من، اجتناب ناپذیر بود. زیرا این چیزی نبود که مثلا من برای نوشتن کتابم از قبل آن را درنظر گرفته باشم. هرگز هیچ گونه برنامه ریزی مشخص و از پیش تعیین شده ای درکار نبوده. اما وقتی هم می گویم وضعیت من، دقیقا به سرنوشتی نظر دارم که نه از آن گریزی است نه گزیری. من فکر می کنم حاصل کار نویسنده ای که به هر دلیلی مجبور به نوشتن شده باشد و بیش از هر چیز و هر کسی خود هم در طول سالیان به این مساله اندیشیده یا بدان پرداخته باشد، شاید همیشه ناامیدکننده نیست. وقتی که دیگر پای تفاخری هم در میان نباشد، قطعا جنون به جدیت رعب انگیزی می رسد و عذاب نوشتن مضاعف می شود. واضح است که این درست خلاف آن قول و رویه ی معمول و تقریبا رایجی است که نوشتن را نوعی لذت می انگارد، به آن پناه می برد و با آن زندگی می کند. به زعم من، نوشتن و به خصوص رمان نوشتن، عذاب هر دم فزاینده ای است که نمی دانم چرا بخش قابل ملاحظه ای از سرنوشتم شده و بدبختانه تمام زندگی ام را هم تحت الشعاع خود قرار داده است. شاید از این است که بالاجبار می نویسم؛ گیرم با فاصله ای پانزده ساله.

فضای هر دو اثرتان در زادگاه تان یا مکانی هم نام آن می گذرد. این مکان در فضای ذهنی شما چه جایگاهی دارد؟ مکانی که در حسرت دوری اش، در وصفش می سرایید یا سرزمینی که از آن می گریزید؟
برخی دیارگرایی را از رسم افتاده یا حتی مرده می انگارند. اما من شخصا به این امر قائل نیستم. چراکه به نظرم اگر بتوانیم از دست آوردهای آن به نحوی انتزاعی بهره ببریم، به نتایج جالب و درخور اعتنایی دست خواهیم یافت. من فکر می کنم این صرفا وفاداری و پرداختن نویسنده به یک منطقه ی جغرافیایی خاص نیست که شیوه و شگرد چنین نویسندگانی را کهنه و بی اهمیت جلوه می دهد؛ به اعتقاد من، گذشته از هر چیز، به کار گیری شخصیت های بی چهره و مهم تر از آن، تأکید بر لهجه ی محلی ارزش این آثار را زیر سوال می برد. اما در خصوص پرسش تان باید بگویم که با گذشت زمان و با دور شدن از اشیاء و اتفاقات آشنای کودکی، به تدریج دچار نوعی حس گم گشتگی و پریشانی می شویم که نه تنها نمی توانیم از آن رهایی یابیم، شاید حتی تا پایان عمر به عمد خود را با شعر ناگفته یا با انتزاع قالب نایافته ی آن تسکین دهیم. فضای آثار من به مثابه ی یک موقعیت ادبی صرف، برگرفته یا بهتر بگویم برساخته از ده زادبومی و روستاهای اطراف، جنگل ها، کوه ها، رودخانه ها و ... است که بی آن که دیگر مشتاق باشم در حسرت دوری یا در وصفش حتی مصراعی بسرایم، به گمانم اقلیم برزخی است که اگرچه امروز از آن می گریزم اما خیلی پیش تر از این، او مرا از خود رانده و مردگانم را برای همیشه به گروگان گرفته است.

اگر بپذیریم که هر نویسنده ای چیزی جز تجربیات خود نمی نویسد، فریدون حیدری مُلک میان در کجای «روز هزار ساعت دارد» قرار دارد؟
در اثری از این دست، نویسنده مسلما نقشی کاملا محوری پیدا می کند و به عنوان مرکز ثقل رمان، بار همه چیز را به دوش می کشد. هرچند او باید همه زیرکی و توانش را به کار گیرد تا جایی آن پشت پسله ها در ورای هر چیزی پنهان شود و مصرانه تنها جنبه های ادبی و شایسته شخصیت و افعالش را بروز دهد. علاوه بر این در «روز هزار ساعت دارد» تجربه صرف گذشته به خدمت ساختاری درمی آید که به اکنون و آینده نقب می زند و حسرت ها و آرزوها توأمان بازگفته می شود. در این رمان، راوی آنقدر به نویسنده نزدیک می شود و تا آن حد حالات و عادات او را وام می گیرد که ممکن است حتی به توهم خاطره نویسی و غلتیدن در این دام هم دامن بزند.

برخی معتقدند زبان رمان تان کمی دشوار است و همین امر گاه لذت درک قصه را در پس پشت زبان تان پنهان می کند. اصرار به برگزیدن چنین نثری از کجا نشأت می گیرد؟
این درحقیقت فضای کلی رمان است که به کار گیری چنین زبانی را موجب می شود. از قبل نه تعمدی درکار است نه تأکیدی. آنچه مهم می نماید بیان آن شکل خاص زندگی است که بایستی در این رمان برجسته شود. اتفاقا من کوشیده ام تا جایی که ممکن است ساده ترین شکل روایت را برگزینم و به شرح نوعی پیچیدگی بپردازم که به گمان من عملا با کلمات و اصطلاحات و عبارات فرسوده و مستعمل رایج ممکن نبود. این چیزی است که با آگاهی کامل و دقت نظر قبلی به آن پرداخته ام. به عنوان مثال، وقتی برای اولین بار با زبان معیار و معمول امروزی می خواستم که رمان را بیاغازم، متوجه عدم سنخیت آن با تمامی عوامل و عناصری شدم که قرار بود فضای موردنظرم را بسازند. از این گذشته، بسیار اشتباه خواهد بود اگر فکر کنیم که مثلا ویلیام فاکنر می توانست «خشم و هیاهو» را به شکل ساده تری هم بنویسد یا چرا جیمزجویس «اولیس» و به خصوص « شب زنده داری فینگان ها» را به گونه قابل فهم تری روایت نکرد!

در طول رمان می بینیم که هر چه به آخر می رسیم نثر آن انگار حالتی روان تر به خود می گیرد؛ آیا این امر به خاطر فضای شهری است؟
جالب است. خود من به این موضوع توجه نکرده بودم. اما اگر به راستی چنین اتفاقی افتاده، قطعا به دلیل عاملی است که شما آن را فضای شهری می خوانید. من البته ترجیح می دهم از آن با عنوان فضای مألوف یاد کنم؛ فضای آشنایی که با زندگی معمول و روزمره ی ما مشابهت هایی نسبی دارد. ممکن است حتی کاملا شهری هم نباشد؛ اما می توان از آن به فضایی نیمه روستایی نیمه شهری تعبیر کرد. ظاهرا در بخش سوم رمان است که این مساله رخ می دهد؛ یعنی جایی که راوی برای نخستین بار در مرکز توجه قرار می گیرد. راوی خود هیچ چیز پیچیده ای ندارد. و فراموش نکنیم که نثر می تواند تابع وقایعی باشد که قرار است روایت شود. در بخش های پیشین «روز هزار ساعت دارد» ما با حیرت کردن ها و شگفت زدگی های راوی رو به رو هستیم.

به نظر می رسد نسبت به رمان قبلی از نظر زبانی انعطاف بیشتری از خود نشان داد ه اید. آیا این به خود اثر مربوط می شد یا نتیجه ی بازتاب های کتاب پیشین بود؟
تردیدی نیست که من نسبت به بازتاب های رمان اولم«مرگ بی توبه بی وصیت» حساس بوده ام. به هر حال همچنان که ویلیام فاکنر می گفت باید از اشتباهاتم درس می گرفتم. با وجود این، معتقدم که انعطاف زبانی من در «روز هزار ساعت دارد» به اقتضای خود اثر صورت گرفته است.

آیا ممکن است در آینده در رمان بعدی خود، نثر ساده تری برای اثرتان انتخاب کنید؟
البته من اصراری بر پیچیده نویسی و استفاده از نثری غامض و پرتکلف ندارم. اما به هرحال هر کتابی نثر و زبانی ویژه و منحصر به ساختار خود را می طلبد. کمال مطلوب من، نوشتن کتابی اصیل است؛ حال ممکن است برای خلق آن از نثری ساده و قابل فهم بهره ببرم یا نثری پیچیده و دشوار را به کار بگیرم.